Hoe voorkom ik schijnzelfstandigheid?

De kern is simpel: de Belastingdienst kijkt naar de feiten en omstandigheden in de praktijk. Dus niet alleen naar wat er in een overeenkomst staat, maar vooral naar hoe jij en je opdrachtgever daadwerkelijk samenwerken. Werk je zelfstandig, neem je ondernemersrisico en ben je zichtbaar beschikbaar voor andere opdrachten? Dan sta je veel sterker.

Wat is schijnzelfstandigheid precies?

Van schijnzelfstandigheid is sprake als iemand als zzp’er wordt ingehuurd, terwijl er in de praktijk eigenlijk sprake is van loondienst. De Belastingdienst en Rijksoverheid wijzen er allebei op dat opdrachtgever en opdrachtnemer samen verantwoordelijk zijn voor de juiste kwalificatie van de arbeidsrelatie. Bekijk: Arbeidsrelaties (zzp – ja of nee) en Het juiste contract: zzp ja of nee? .

De basis: loondienst heeft 3 kenmerken

De Belastingdienst noemt drie bekende kenmerken van loondienst:

1. Arbeid: je verricht het werk
2. Loon: je krijgt betaald voor dat werk
3. Gezag: de opdrachtgever kan in belangrijke mate bepalen hoe jij werkt

Maar daarmee ben je er nog niet. De Belastingdienst zegt er nadrukkelijk bij dat voor de beoordeling meer nodig is dan alleen gezag, arbeid en loon. Er wordt altijd gekeken naar het totaalplaatje. Bekijk: Wanneer is er sprake van loondienst?

Hoe voorkom je schijnzelfstandigheid in de praktijk?

Dit zijn de belangrijkste manieren om je opdracht echt als zelfstandige uit te voeren:

1. Werk op resultaat, niet op aanwezigheid. Spreek deliverables, deadlines en scope af. Voorkom dat de opdracht eruitziet als “maandag t/m vrijdag van 9 tot 5 meedraaien”.
2. Bepaal zelf hoe je werkt. Als de opdrachtgever jouw werkwijze, planning en uitvoering te veel aanstuurt, kom je sneller in de gevarenzone.
3. Blijf zichtbaar beschikbaar voor andere opdrachtgevers. Wie langdurig feitelijk exclusief werkt voor 1 partij, loopt meer risico.
4. Neem ondernemersrisico. Denk aan aansprakelijkheid, risico bij herstelwerk, investeren in je bedrijf en zelf regelen van middelen.
5. Investeer in je eigen onderneming. KvK-inschrijving, btw-nummer, eigen branding, marketing, offertes en acquisitie helpen om ondernemerschap zichtbaar te maken.
6. Leg afspraken goed vast. Niet alleen in een contract, maar ook in je offerte, opdrachtomschrijving en communicatie over de opdracht.
7. Controleer regelmatig of de praktijk nog klopt. Een opdracht kan gaandeweg steeds meer op loondienst gaan lijken.
8. Gebruik officiële hulpmiddelen. Denk aan sectorvoorbeelden, de Webmodule beoordeling arbeidsrelaties en eventueel vooroverleg.

Wat zegt de Belastingdienst dat jou concreet helpt?

Op de pagina over werken volgens een modelovereenkomst noemt de Belastingdienst heel concreet welke signalen helpen om ondernemerschap aannemelijk te maken. Bijvoorbeeld:

• je KvK-nummer en btw-identificatienummer delen
• afspreken dat jij aansprakelijk bent voor schade
• afspreken dat het risico bij jou ligt als de klant niet betaalt
• ervoor zorgen dat je ook voor andere opdrachtgevers mag werken
• zelf betalen voor hulpmiddelen, gereedschappen en materialen

Ook staat daar expliciet dat jouw opdrachtgever zich niet met jouw manier van werken moet bemoeien. Bekijk: Werken volgens een modelovereenkomst – hoe doe ik dat?

Modelovereenkomsten: handig, maar geen wondermiddel

Een modelovereenkomst kan helpen om de juiste afspraken vast te leggen, maar het blijft alleen bruikbaar als jullie ook echt zo werken in de praktijk. Dat is misschien wel de belangrijkste nuance.

Goed om te weten:

• de Belastingdienst beoordeelt sinds 6 september 2024 geen nieuwe modelovereenkomsten meer
• bestaande modelovereenkomsten mogen nog gebruikt worden tot en met 31 december 2029

Kijk dus niet alleen naar “hebben we een modelovereenkomst?”, maar vooral naar “past deze opdracht hier echt bij?”. Bekijk: Geen nieuwe modelovereenkomsten meer en voorbeeld: Algemene modelovereenkomst geen werkgeversgezag .

Herbeoordelen is slim: de praktijk kan veranderen

Misschien begon de opdracht goed: duidelijk resultaat, veel vrijheid, weinig aansturing. Maar na een paar maanden draai je mee in vaste overleggen, neem je instructies aan van een manager, gebruik je vooral interne systemen en werk je nog maar voor 1 opdrachtgever. Dan verandert het risicoprofiel.

De Belastingdienst zegt daarom expliciet dat je regelmatig moet controleren of er nog steeds geen sprake is van loondienst. Bekijk: Beoordeel samen uw arbeidsrelatie

Gebruik de officiële tools

Twijfel je? Dan hoef je het niet op gevoel te doen. De overheid verwijst zelf naar een paar praktische hulpmiddelen:

• de Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie
• de keuzehulp en sectorvoorbeelden van de Rijksoverheid
• eventueel vooroverleg met de Belastingdienst

Dat is vooral verstandig bij opdrachten in sectoren waar veel discussie is, zoals zorg, bouw, onderwijs en bemiddeling.

Wat betekent de Wet DBA nu voor jou?

De Wet DBA draait in de praktijk om één hoofdvraag: is dit echt zelfstandige arbeid, of toch loondienst? Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer volgens de normale regels. Dat betekent dat bij schijnzelfstandigheid direct correcties en naheffingen mogelijk zijn.

Voor 2026 geldt daarbij een gedeeltelijke “zachte landing”: de Belastingdienst legt in 2026 nog geen verzuimboetes op, maar vergrijpboetes kunnen wel in beeld komen. Ook kan sinds 1 januari 2025 weer met terugwerkende kracht worden nageheven, in beginsel niet verder terug dan 1 januari 2025, behalve in bijzondere gevallen zoals kwaadwillendheid. Bekijk: Arbeidsrelaties en handhaving en Handhavingsplan arbeidsrelaties .

En VBAR dan? Dit is de actuele stand in 2026

Veel zzp’ers horen nog steeds de naam VBAR vallen. Dat is logisch, maar de situatie is inmiddels genuanceerder.

In 2025 werd het wetsvoorstel VBAR naar de Tweede Kamer gestuurd om duidelijker in de wet te zetten wanneer iemand werknemer is en wanneer iemand als zelfstandige werkt. Daarbij speelde ook mee dat ondernemerschap volwaardig moest meewegen, dus niet alleen aansturing en risico in het werk, maar ook zaken als investeren in je bedrijf, btw afdragen en klanten werven.

In maart 2026 meldde het kabinet vervolgens dat het verduidelijkingsdeel van VBAR wordt geschrapt en vervangen moet worden door een toekomstige Zelfstandigenwet. Het deel over het rechtsvermoeden van werknemerschap voor laagbetaalde zzp’ers gaat juist door. Daarbij wordt in de communicatie van maart 2026 uitgegaan van €38 per uur (peildatum 1 januari 2026).

Praktisch betekent dit voor jou: de toets op schijnzelfstandigheid blijft nú al belangrijk, en zichtbaar ondernemerschap blijft een serieus onderdeel van die beoordeling. Lees: Ondernemerschap blijft volwaardig criterium , Wetsvoorstel VBAR naar de Kamer en Kabinet kiest voor meer rust en duidelijkheid voor zzp’ers en opdrachtgevers .

Waarom een ik-zzp abonnement hierbij helpt

Belangrijk: een website of online profiel is geen automatisch juridisch bewijs dat jij zelfstandig bent. Maar het kan wél helpen om jouw ondernemerschap zichtbaar te maken richting opdrachtgevers.

Dat sluit goed aan bij wat de overheid en het kabinet onder ondernemerschap verstaan: investeren in je bedrijf, zichtbaar beschikbaar zijn, en actief klanten werven. Juist daarom kan een professionele online aanwezigheid helpen om het totaalplaatje van jouw zelfstandigheid sterker te maken.

Wat helpt extra als je jouw zelfstandigheid wilt aantonen?

Denk niet alleen aan een contractmap. Verzamel ook bewijs van hoe jij onderneemt:

• offertes en voorstellen aan meerdere opdrachtgevers
• een eigen website met diensten, portfolio en contactmogelijkheden
• ingeplande kennismakingsgesprekken via jouw afsprakenplanner
• algemene voorwaarden en een eigen prijsstructuur
• facturen aan verschillende klanten
• bewijs van marketing, acquisitie en investeringen in je bedrijf

Hoe consistenter dit totaalbeeld, hoe geloofwaardiger jouw positie als zelfstandige ondernemer.

Checklist voor zzp’ers

• Werk voor zover mogelijk resultaatgericht en niet als “extra collega” in een rooster
• Bepaal zelf je aanpak en voorkom te veel dagelijkse aansturing
• Zorg dat je zichtbaar bent voor meerdere opdrachtgevers
• Investeer in je bedrijf en laat dat ook zien
• Gebruik een passende overeenkomst, maar vertrouw daar niet blind op
• Bewaar bewijs van ondernemerschap en herbeoordeel je opdracht geregeld

Checklist voor opdrachtgevers

• Stuur op resultaat, niet op aanwezigheid of hiërarchische aansturing
• Laat ruimte voor ondernemerschap, zoals meerdere opdrachtgevers en eigen werkwijze
• Controleer de praktijk, niet alleen het contract
• Gebruik de webmodule of sectorvoorbeelden bij twijfel
• Documenteer waarom dit zzp-inhuur is en geen loondienst

Veelgemaakte fouten

• “We hebben een contract, dus het zit goed.” Nee — de praktijk is doorslaggevend.
• Langdurig maar 1 opdrachtgever hebben zonder zichtbare ondernemersactiviteit daarnaast.
• Te veel interne aansturing door leidinggevenden of projectmanagers.
• Geen zichtbaar ondernemerschap: geen website, geen acquisitie, geen eigen positionering.
• Zelfde rol als werknemers met dezelfde roosters, verplichtingen en hiërarchie.

De eerlijke conclusie

Schijnzelfstandigheid voorkom je niet met 1 document of 1 truc. Je voorkomt het door je opdracht én je bedrijfsvoering echt ondernemend in te richten. Dus: vrijheid in uitvoering, ruimte voor andere klanten, ondernemersrisico, duidelijke afspraken en zichtbaar ondernemerschap.

Een ik-zzp abonnement lost de juridische beoordeling niet “automatisch” voor je op, maar het helpt je wel om precies die signalen zichtbaar te maken waar opdrachtgevers op letten: een professionele website, bereikbaarheid, acquisitie en beschikbaarheid voor meerdere opdrachten. En dat maakt jouw positie als zelfstandige simpelweg sterker.

Bronnen & verder lezen (officieel)

• Belastingdienst: Arbeidsrelaties (zzp – ja of nee)
• Belastingdienst: Beoordeel samen uw arbeidsrelatie
• Belastingdienst: Wanneer is er sprake van loondienst?
• Belastingdienst: Werken volgens een modelovereenkomst – hoe doe ik dat?
• Belastingdienst: Geen nieuwe modelovereenkomsten meer
• Belastingdienst: Arbeidsrelaties en handhaving
• Belastingdienst: Handhavingsplan arbeidsrelaties
• Rijksoverheid: Het juiste contract – zzp ja of nee?
• Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie
• Rijksoverheid: Ondernemerschap blijft volwaardig criterium bij beoordelen schijnzelfstandigheid
• Rijksoverheid: Wetsvoorstel VBAR naar de Kamer
• Rijksoverheid: Kabinet kiest voor meer rust en duidelijkheid voor zzp’ers en opdrachtgevers

Disclaimer

Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch of fiscaal advies op maat. De beoordeling van een arbeidsrelatie hangt altijd af van de concrete feiten en omstandigheden. Twijfel je over een specifieke opdracht? Bespreek die dan met je adviseur en gebruik de officiële tools en bronnen hierboven.