ik-zzp.nl

De Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) is bedoeld om schijnzelfstandigheid tegen te gaan. Kort gezegd: iemand werkt “op papier” als zzp’er, maar functioneert in de praktijk als werknemer. Dat kan risico’s geven voor zowel de opdrachtgever als de zzp’er.

De kern: de Belastingdienst kijkt naar de praktijk

Dit is misschien de belangrijkste zin van dit hele artikel: de feitelijke samenwerking is doorslaggevend. Dus niet alleen wat er in je contract staat, maar vooral: wie stuurt wie aan, wie loopt risico, en hoeveel vrijheid is er echt?

De Belastingdienst beschrijft dit thema onder “Arbeidsrelaties: zzp – ja of nee”. Daar zie je ook dat opdrachtgever en opdrachtnemer samen verantwoordelijk zijn voor de fiscale gevolgen. Bekijk: Arbeidsrelaties (zzp – ja of nee) .

Waarom is de Wet DBA er eigenlijk?

Vroeger was er de VAR-verklaring. Die gaf vooraf vaak zekerheid, maar in de praktijk kon een “VAR” ook gebruikt worden terwijl het werk eigenlijk op loondienst leek. Met de Wet DBA ligt de verantwoordelijkheid nadrukkelijker bij beide partijen: je moet samen toetsen of de arbeidsrelatie klopt.

Wanneer is er (waarschijnlijk) sprake van loondienst?

In de basis gaat het om de bekende drie elementen:

Arbeid: je verricht (meestal) persoonlijk werk
Loon: je krijgt betaald voor dat werk
Gezag: de opdrachtgever bepaalt in belangrijke mate hoe je het werk doet

Vooral dat laatste punt — gezag — zorgt in de praktijk voor discussie. De Belastingdienst legt op haar site uit wanneer er sprake kan zijn van loondienst, inclusief situaties met fictieve dienstbetrekkingen. Bekijk: Wanneer is er sprake van loondienst?

Modelovereenkomsten: nuttig, maar geen “vrijbrief”

Een modelovereenkomst kan helpen om afspraken netjes vast te leggen. Maar ook hier geldt: je moet werken zoals het contract beschrijft. Kies dus niet “de meest handige” overeenkomst, maar de overeenkomst die écht past bij jullie afspraken.

Officiële startpunten:

Modelovereenkomst zoeken (Belastingdienst)
Tip: let op de toelichting en de (gele) bepalingen die je moet invullen, en op de geldigheidsduur (veel overeenkomsten lopen tot eind 2029).
Register overeenkomsten DBA
Handig om kenmerknummers en geldigheidsduur van beoordeelde overeenkomsten te checken.

Handhaving: wat is er veranderd in 2025 en 2026?

Rond handhaving is de afgelopen jaren veel gebeurd. De Rijksoverheid kondigde aan dat de Belastingdienst vanaf 1 januari 2025 weer volledig zou gaan handhaven op schijnzelfstandigheid, met een overgangsperiode. Lees: Vanaf 1 januari 2025 volledige handhaving op schijnzelfstandigheid .

Voor 2026 is er daarnaast een (gedeeltelijke) “zachte landing” beschreven: bijvoorbeeld dat de Belastingdienst in beginsel start met een bedrijfsbezoek en dat bepaalde boetes (verzuimboetes) niet worden opgelegd in 2026 — terwijl vergrijpboetes bij opzet/grove schuld wél in beeld kunnen komen. Dit staat onder andere in de Kamerbrief van 19 december 2025: Kamerbrief: gedeeltelijke verlenging zachte landing (PDF) .

En wil je het officiële handhavingskader lezen? Handhavingsplan arbeidsrelaties 2026 (Belastingdienst) . Op de overzichtspagina over handhaving vind je bovendien hoe de Belastingdienst naar arbeidsrelaties kijkt: Arbeidsrelaties en handhaving .

Checklist voor zzp’ers (praktisch en realistisch)

Werk met duidelijke afspraken (scope, resultaat, planning) en leg dit vast.
Bewaar bewijs van ondernemerschap: offertes, meerdere klanten, marketing, website, eigen voorwaarden.
Stuur jezelf aan: jij bepaalt in principe hoe je het werk uitvoert (geen “manager-rol” vanuit opdrachtgever).
Neem ondernemersrisico: denk aan vaste prijs/resultaat, herstelwerk op eigen kosten, eigen tools/middelen.
Let op team-integratie: voorkom dat je structureel meedraait als “collega in loondienst” (zelfde roosters, dezelfde hiërarchie).

Checklist voor opdrachtgevers

Toets vooraf: past deze opdracht echt bij inhuur van een zelfstandige?
Stuur op resultaat, niet op aanwezigheid: beschrijf deliverables, niet “9–5 op kantoor”.
Gebruik een passende overeenkomst en werk ook écht volgens die afspraken.
Documenteer beslissingen: waarom is dit zzp-inhuur en geen dienstverband?
Gebruik de overheidshulp: de Rijksoverheid beschrijft stappen om schijnzelfstandigheid te voorkomen: Het juiste contract: zzp ja of nee?

Veelgemaakte valkuilen

“We hebben een modelovereenkomst, dus het zit goed.” Alleen als de praktijk klopt.
Langdurig, exclusief werken voor 1 opdrachtgever zonder echte ondernemersruimte.
Te veel aansturing op manier van werken, interne regels, hiërarchie en beoordeling.
Zelfde rol als werknemers (zelfde taken, planning, vervanging onmogelijk, vaste roosters).

Herken je een van deze valkuilen?

Geen zichtbaar ondernemerschap is een van de meest genoemde risicofactoren. Een eigen website met contactformulier en afsprakenplanner lost dat heel concreet op.

Wat als het toch als loondienst wordt gezien?

Dan kan de Belastingdienst de arbeidsrelatie herkwalificeren. Afhankelijk van de situatie kan dat leiden tot correcties en naheffingen (bijvoorbeeld loonheffingen) en in bepaalde gevallen boetes. Wat precies speelt, verschilt per dossier — daarom is het slim om problemen vroeg te signaleren en te documenteren welke stappen je zet om de arbeidsrelatie correct in te richten.

Toekomst: meer duidelijkheid via nieuwe wetgeving (VBAR)

De overheid werkt aan wetgeving om duidelijker te maken wanneer iemand werknemer is en wanneer iemand als zelfstandige kan werken. In juli 2025 is er een wetsvoorstel hierover naar de Tweede Kamer gestuurd. Lees: Wetsvoorstel voor meer duidelijkheid (Rijksoverheid)

Waarom een website (nog steeds) helpt

Een website is geen “bewijsstuk” dat je automatisch zelfstandig bent, maar het helpt wél om je ondernemerschap zichtbaar te maken. Denk aan: portfolio, diensten, algemene voorwaarden, contactmogelijkheden en (idealiter) actieve acquisitie. Het is één van de signalen dat je werkt als ondernemer — en niet als verkapte werknemer.

Klaar om je zelfstandigheid zichtbaar te maken?

Eigen website, contactformulier en afsprakenplanner — online in 2 minuten. Geen technische kennis nodig.

Doe eerst de Zelfstandigheids check

Online in 2 min Geen technische kennis Direct zichtbaar

Bronnen & verder lezen (officieel)

Disclaimer

Dit artikel is bedoeld als algemene uitleg en vervangt geen advies op maat. Twijfel je over een specifieke situatie? Bespreek dit met je adviseur of kijk op de officiële pagina’s van de Belastingdienst en Rijksoverheid hierboven.

Alles over wet DBA