Wet DBA en Wet VBAR: waarom schijnzelfstandigheid nú een risico is

Wet DBA: van VAR-verklaring naar onduidelijkheid

De Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) werd ingevoerd op 1 mei 2016 en verving de oude VAR-verklaring. Het doel was om meer duidelijkheid te geven over wanneer iemand echt zelfstandig werkt en wanneer er eigenlijk sprake is van loondienst.

In de praktijk zorgde de wet echter juist voor veel onduidelijkheid. Opdrachtgevers werden onzeker en trokken zich terug, terwijl zzp'ers niet wisten waar ze aan toe waren. Daardoor was de Belastingdienst jarenlang terughoudend met handhaven — een situatie die wel het handhavingsmoratorium wordt genoemd. Bekijk: Arbeidsrelaties (zzp – ja of nee)

Handhaving hervat: wat betekent dat concreet?

Sinds 2020 is de handhaving stap voor stap hervat. Maar het grote omslagpunt is 1 januari 2025: vanaf dat moment wordt er weer actief gecontroleerd en gehandhaafd op schijnzelfstandigheid.

Dit betekent dat zowel opdrachtgevers als zzp'ers risico lopen op:

• Naheffingen van loonbelasting en premies
• Correcties met terugwerkende kracht (in beginsel tot 1 januari 2025, behalve bij kwaadwillendheid)
• Vergrijpboetes bij ernstige gevallen

Voor 2026 geldt nog een gedeeltelijke "zachte landing" waarbij geen verzuimboetes worden opgelegd, maar vergrijpboetes wél kunnen volgen. Het is dus geen kwestie meer van als, maar van wanneer de Belastingdienst langskomt. Bekijk: Arbeidsrelaties en handhaving en Handhavingsplan arbeidsrelaties .

Wet VBAR: de volgende stap in duidelijkheid

Tegelijkertijd werkt de overheid aan de Wet VBAR (Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden). Deze wet moet meer duidelijkheid bieden door beter te kijken naar de praktijk: is iemand echt zelfstandig, of feitelijk werknemer?

In 2025 werd het wetsvoorstel VBAR naar de Tweede Kamer gestuurd. In maart 2026 meldde het kabinet dat het verduidelijkingsdeel van VBAR wordt geschrapt en vervangen door een toekomstige Zelfstandigenwet. Het deel over het rechtsvermoeden van werknemerschap gaat juist wél door. Lees: Wetsvoorstel VBAR naar de Kamer en Kabinet kiest voor meer rust en duidelijkheid voor zzp'ers en opdrachtgevers .

Belangrijke beoordelingsfactoren

Bij de beoordeling of iemand echt zelfstandig werkt, spelen de volgende factoren een grote rol:

1. Gezag: bepaalt de opdrachtgever hoe jij je werk uitvoert? Hoe meer instructies en aansturing, hoe meer het op loondienst lijkt.
2. Inbedding in de organisatie: draai je mee als "collega" in vaste overleggen, roosters en teams? Dan ben je stevig ingebed, wat wijst op een dienstverband.
3. Ondernemersrisico: loop je financieel risico als een opdracht mislukt? Investeer je in je eigen bedrijf? Dit wijst juist op zelfstandigheid.
4. Zelfstandig ondernemerschap: werk je voor meerdere opdrachtgevers? Heb je een eigen website, branding en acquisitie? Kan men je vinden als zelfstandige?

De Belastingdienst kijkt altijd naar het totaalplaatje van feiten en omstandigheden, niet alleen naar wat er op papier staat. Bekijk: Wanneer is er sprake van loondienst?

Rechtsvermoeden van werknemerschap bij laag uurtarief

Een belangrijk onderdeel van de VBAR-plannen is het rechtsvermoeden van werknemerschap bij een laag uurtarief. In de communicatie van maart 2026 wordt uitgegaan van €38 per uur (peildatum 1 januari 2026).

Dit betekent: als je onder dit bedrag werkt, wordt je sneller als werknemer gezien, tenzij het tegendeel wordt bewezen. Voor zzp'ers met een lager uurtarief wordt het dus extra belangrijk om hun zelfstandigheid goed aan te tonen. Lees: Ondernemerschap blijft volwaardig criterium

Van gedogen naar handhaven: de tijdlijn

Om te begrijpen waarom het nu zo urgent is, helpt het om de tijdlijn te zien:

• 1 mei 2016: Wet DBA treedt in werking, vervangt de VAR-verklaring
• 2016–2019: handhavingsmoratorium — de Belastingdienst handhaaft alleen bij kwaadwillenden
• 2020–2024: handhaving wordt stap voor stap hervat
• 1 januari 2025: volledige handhaving op schijnzelfstandigheid hervat
• 2025: wetsvoorstel VBAR naar de Tweede Kamer
• Maart 2026: kabinet schrapt verduidelijkingsdeel VBAR, rechtsvermoeden gaat door

Waar schijnzelfstandigheid vroeger vaak "gedoogd" werd, kunnen fouten nu directe financiële gevolgen hebben.

Wat kun je doen als zzp'er?

Door deze ontwikkelingen is het risico op schijnzelfstandigheid aanzienlijk toegenomen. Voor zzp'ers is het daarom belangrijk om kritisch te kijken naar hun samenwerking met opdrachtgevers. Stel jezelf de volgende vragen:

• Werk je met meerdere opdrachtgevers of kunnen ze je vinden als zelfstandige?
• Loop je ondernemersrisico? Draag je zelf de financiële gevolgen als iets misgaat?
• Heb je een professionele en zakelijke website? Waar potentiële opdrachtgevers je kunnen vinden?
• Bepaal je zelf hoe je je werk uitvoert? Of krijg je dagelijks instructies van een leidinggevende?
• Investeer je in je eigen onderneming? Denk aan marketing, branding, acquisitie en hulpmiddelen.

Dit zijn belangrijke factoren die bepalen of je echt als zelfstandige wordt gezien. Bekijk: Beoordeel samen uw arbeidsrelatie

Wat kun je doen als opdrachtgever?

Ook opdrachtgevers lopen risico. Bij schijnzelfstandigheid kunnen zij aangeslagen worden voor naheffingen loonbelasting en premies. Belangrijke aandachtspunten:

• Stuur op resultaat, niet op aanwezigheid of hiërarchische aansturing
• Laat ruimte voor ondernemerschap bij de zzp'er
• Controleer of de praktijk overeenkomt met het contract
• Gebruik de webmodule of sectorvoorbeelden bij twijfel
• Documenteer waarom dit zzp-inhuur is en geen loondienst

Bekijk: Het juiste contract – zzp ja of nee?

De rode draad: zichtbaar ondernemerschap

Wat al deze ontwikkelingen verbindt, is één centraal thema: de overheid en de Belastingdienst kijken steeds scherper naar de feitelijke situatie. Niet alleen wat er in een contract staat, maar hoe je echt werkt en of je je als ondernemer gedraagt.

Een professionele online aanwezigheid is daarbij geen juridisch wondermiddel, maar het helpt wél om jouw ondernemerschap zichtbaar te maken. Dat sluit aan bij wat het kabinet onder ondernemerschap verstaat: investeren in je bedrijf, zichtbaar beschikbaar zijn, en actief klanten werven.

Verdiep je verder

Dit artikel brengt de Wet DBA en Wet VBAR samen. Wil je meer weten over een specifiek onderwerp? Lees dan ook onze andere blogs:

• Alles over wet DBA — uitgebreide uitleg over de wet, modelovereenkomsten en handhaving
• Alles over wet VBAR — de 10 indicaties, het rechtsvermoeden en de laatste stand van zaken
• Hoe voorkom ik schijnzelfstandigheid? — praktische stappen en checklists voor zzp'ers en opdrachtgevers
• Zelfstandigheid aantonen als ZZP'er — hoe bewijs je dat je echt zelfstandig onderneemt?

Conclusie

Door de strengere handhaving sinds 2025 en de ontwikkelingen rond de Wet VBAR is het belangrijker dan ooit om arbeidsrelaties goed in te richten en schijnzelfstandigheid te voorkomen. Zowel als zzp'er als opdrachtgever kun je niet meer vertrouwen op de oude gedoogsituatie.

De boodschap is helder: gedraag je als ondernemer, en maak dat ook zichtbaar. Werk met meerdere opdrachtgevers, neem ondernemersrisico, bepaal zelf hoe je werkt, en zorg dat potentiële klanten je kunnen vinden. Een professionele website, contactformulier en afsprakenplanner zijn daarbij een concreet startpunt.

Bronnen & verder lezen (officieel)

• Belastingdienst: Arbeidsrelaties (zzp – ja of nee)
• Belastingdienst: Arbeidsrelaties en handhaving
• Belastingdienst: Handhavingsplan arbeidsrelaties
• Belastingdienst: Wanneer is er sprake van loondienst?
• Belastingdienst: Beoordeel samen uw arbeidsrelatie
• Rijksoverheid: Het juiste contract – zzp ja of nee?
• Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie
• Rijksoverheid: Ondernemerschap blijft volwaardig criterium bij beoordelen schijnzelfstandigheid
• Rijksoverheid: Wetsvoorstel VBAR naar de Kamer
• Rijksoverheid: Kabinet kiest voor meer rust en duidelijkheid voor zzp'ers en opdrachtgevers

Disclaimer

Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch of fiscaal advies op maat. De beoordeling van een arbeidsrelatie hangt altijd af van de concrete feiten en omstandigheden. Twijfel je over een specifieke opdracht? Bespreek die dan met je adviseur en gebruik de officiële tools en bronnen hierboven.